Μνημόνιο Ε.Ε.-Τουρκίας, με διαρκή... αξιολόγηση

Σε συμφωνία με την Τουρκία κατέληξαν οι «28» για το Προσφυγικό, χωρίς καμία χώρα-μέλος να προβάλει αντιρρήσεις ή βέτο στο κείμενο που τελικώς εγκρίθηκε.



Για να συμβεί αυτό, βεβαίως, χρειάστηκε κάποια επίμαχα σημεία να «στρογγυλευτούν» ή να παραμείνουν σκοπίμως ασαφή κατά τη διάρκεια των εντατικών διαπραγματεύσεων. Παράλληλα, η απόφαση συνοδεύεται από αρκετούς «αστερίσκους», που αντιστοιχούν σε προϋποθέσεις οι οποίες πρέπει να εκπληρωθούν έτσι ώστε να εφαρμοστούν όσα προβλέπονται.

Όπως χαρακτηριστικά σημείωσε η Άγκελα Μέρκελ στη συνέντευξη Τύπου μετά την ολοκλήρωση της Συνόδου Κορυφής, η τήρηση των συμφωνηθέντων θα ελέγχεται αυστηρά σε μηνιαία βάση και εκ του παραλλήλου. Κάτι που σημαίνει, όπως η ίδια άφησε να εννοηθεί, ότι καθυστερήσεις ή ανακολουθίες σε ένα ζήτημα ενδέχεται να μπλοκάρουν την εφαρμογή του συνόλου της χθεσινής συμφωνίας. Για παράδειγμα, εάν εκτιμηθεί ότι η Άγκυρα δεν τηρεί τις υποχρεώσεις που ανέλαβε για την ανακοπή του κύματος των προσφύγων προς την Ευρώπη ή την επιστροφή όσων θεωρηθούν «παράτυποι», τότε δεν αποκλείεται να «παγώσει» και η διαδικασία κατάργησης της βίζας ή τμήμα της κοινοτικής χρηματοδότησης.

Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι ακόμη και στην περίπτωση που λειτουργήσει το σύστημα «ένας αντί ενός» για τους Σύριους πρόσφυγες, δεν έχει ακόμη διασφαλιστεί ότι όλες οι χώρες της Ε.Ε. θα ανοίξουν τα σύνορά τους για να υποδεχτούν εκείνους που θα μεταφέρονται σε ευρωπαϊκό έδαφος απευθείας από την Τουρκία. Πρακτικά, καθώς το σύστημα υποδοχής και μετεγκατάστασης παραμένει σε «εθελοντική βάση», οι χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης διατηρούν το δικαίωμα να συνεχίσουν το... κατενάτσιο, με διάφορες προφάσεις.

Όσον αφορά το θέμα των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, εδώ οι αποφάσεις που ελήφθησαν είχαν ουσιαστικά συμβολικό χαρακτήρα. Έτσι, ο μεν Αχμέτ Νταβούτογλου μπορεί να επιστρέψει με το επιχείρημα ότι πέτυχε να ανοίξει τουλάχιστον ένα κεφάλαιο, ο Νίκος Αναστασιάδης θα απαντήσει ότι είναι «ακίνδυνο» για την Κύπρο καθώς αφορά ζητήματα προϋπολογισμού, ενώ η Άγκελα Μέρκελ θα πει ότι έπεισε τους Γάλλους να άρουν το βέτο που είχαν προβάλει το 2007, επί Νικολά Σαρκοζί, για το άνοιγμα του ίδιου κεφαλαίου. Το συμπέρασμα είναι ότι επετεύχθη ο αναγκαίος συμβιβασμός που επιτρέπει σε όλους να ισχυρίζονται ότι, αν μη τι άλλο, δεν είναι χαμένοι. Εκτός, προφανώς, από τους πρόσφυγες, που από τη μία έγιναν αντικείμενο διπλωματικών παζαριών και, από την άλλη, θα διαπιστώσουν σύντομα ότι ο δρόμος προς την ασφάλεια είναι πλέον γεμάτος με πολύ περισσότερα εμπόδια.

500.000 και στη Λιβύη...

Στο περιθώριο της συνόδου πραγματοποιήθηκε και συνάντηση για την κατάσταση στη βόρειο Αφρική, με τη συμμετοχή των ηγετών Γερμανίας, Γαλλίας, Βρετανίας, Ιταλίας, Ισπανίας και Μάλτας. Η «υπουργός Εξωτερικών» της ΕΕ, Φεντερίκα Μογκερίνι προειδοποίησε ότι στη σπαρασσόμενη από τον εμφύλιο Λιβύη υπάρχουν περίπου μισό εκατομμύριο άνθρωποι που περιμένουν την ευκαιρία να περάσουν στην Ευρώπη. Για τον λόγο αυτό, εξετάστηκε τόσο η ενίσχυση της ναυτικής παρουσίας της Ε.Ε. σε εκείνο το τμήμα της Μεσογείου όσο και τα σενάρια να υπάρξει πολιτικός συμβιβασμός ανάμεσα στις δύο κυβερνήσεις και τις διάσπαρτες ομάδες ενόπλων που υπάρχουν στη χώρα.

Τα βασικά σημεία της συμφωνίας

Από αύριο, 20 Μαρτίου, ξεκινά η εφαρμογή του συστήματος «ένα προς ένα», που προβλέπει επιστροφή στην Τουρκία όλων των προσφύγων που θα φτάνουν στην Ελλάδα και θα εκτιμάται πως δεν δικαιούνται ασύλου.
Το πρώτο «κύμα» αναμένεται να φύγει στις 4 Απριλίου, καθώς προβλέπεται διάστημα 2 εβδομάδων για την καταγραφή.
Για καθένα που θα επιστρέφεται στην Τουρκία, ένας άλλος θα φεύγει νομίμως και απευθείας για την Ευρώπη, ενώ η απόφαση δεν καλύπτει όσους ήδη βρίσκονται στην Ελλάδα. Στόχος, σύμφωνα με τον Γιούνκερ, είναι 6.000 μετεγκαταστάσεις τον μήνα
Γίνεται αναφορά στον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και του δικαιώματος στην ατομική αξιολόγηση για τους πρόσφυγες σε αυτή τη διαδικασία, από όλους τους εμπλεκόμενους, μαζί και της Τουρκίας.
Η βίζα θα καταργηθεί για τους Τούρκους οι οποίοι ταξιδεύουν στη Ζώνη του Σένγκεν το αργότερο ως το τέλος Ιουνίου, υπό την προϋπόθεση ότι η Άγκυρα θα εκπληρώσει και τα 72 προαπαιτούμενα που έχουν τεθεί από την Ε.Ε. Ο Νταβούτογλου χαρακτήρισε αυτό το ζήτημα ως το πιο σημαντικό από όλα - Ανοίγει άμεσα το κεφάλαιο 33 στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις Ε.Ε.-Τουρκίας, που δεν περιλαμβάνεται στα 5 τα οποία επέμενε να μπλοκάρει η Κύπρος και αφορά ζητήματα προϋπολογισμού. Βεβαίως, ενδέχεται να μην κλείσει ποτέ, όπως και άλλα που έχουν ανοίξει.
Η Ε.Ε. θα επιταχύνει τη διάθεση των 3 δισ. ευρώ που έχει υποσχεθεί στην Τουρκία, πιθανότατα όμως σε δόσεις και σε συνδυασμό με τη διαρκή «αξιολόγηση» των επιδόσεών της. Δέσμευση για άλλα 3 δισ. ευρώ ως το 2018.

Το χρονικό της σχέσης Ε.Ε. - Τουρκίας

Σεπτέμβριος 1959
Η Τουρκία υποβάλλει αίτημα για να γίνει συνδεδεμένο μέλος με την ΕΟΚ

Σεπτέμβριος 1963
Υπογράφεται η συμφωνία σύνδεσης (γνωστή και ως Συμφωνία της Άγκυρας), με στόχο την τελωνειακή ένωση της Τουρκίας με την ΕΟΚ και, μακροπρόθεσμα, την ένταξή της σε αυτήν

Νοέμβριος 1970
Υπογράφονται δύο πρωτόκολλα (το πρόσθετο και το δεύτερο χρηματοοικονομικό) που θέτουν τις βάσεις για την τελωνειακή ένωση

Απρίλιος 1987
Η Τουρκία καταθέτει αίτημα για να γίνει πλήρες μέλος της ΕΟΚ, μετά από μεγάλο διάστημα που οι σχέσεις παρέμειναν «παγωμένες», εξαιτίας της εισβολής στην Κύπρο και του πραξικοπήματος του 1980

1995
Οριστικοποιείται η συμφωνία για την τελωνειακή ένωση

Δεκέμβριος 1997
Το συμβούλιο κορυφής αναγνωρίζει στην Τουσκία το δικαίωμα να διεκδικήσει ένταξη στην Ε.Ε.

Δεκέμβριος 1999
Στο συμβούλιο του Ελσίνκι η Τουρκία αναγνωρίζεται επισήμως υποψήφια προς ένταξη χώρα, ισότιμα όμως με άλλες υποψήφιες χώρες

Μάρτιος 2001
Υιοθετείται η Εταιρική Σχέση Ένταξης με την Τουρκία, η οποία αναθεωρείται τον Μάιο του 2003

Δεκέμβριος 2004
Το Συμβούλιο καθορίζει τις προϋποθέσεις για την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Είχε προηγηθεί, τον Οκτώβριο, η σχετική εισήγηση της Κομισιόν

Ιούνιος 2005
Η Κομισιόν υιοθετεί μια οδηγία που καθορίζει το γενικό πλαίσιο για τη δημιουργία και ανάπτυξη σχέσεων ανάμεσα στην κοινωνία των πολιτών στην Ε.Ε. και όλες τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες

Οκτώβριος 2005
Το Συμβούλιο καθορίζει το πλαίσιο διαπραγμάτευσης με την Τουρκία και ανοίγει επισήμως τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, αναθεωρείται εκ νέου η Εταιρική Σχέση

Ιούνιος 2006
Ανοίγουν και κλείνουν πολύ γρήγορα οι διαπραγματεύσεις που αφορούν τα κεφάλαια της έρευνας και της επιστήμης

Δεκέμβριος 2006
Λόγω της μη εφαρμογής από την Τουρκία του πρόσθετου πρωτοκόλλου όσον αφορά στην Κύπρο, το Συμβούλιο αποφασίζει να μην ανοίξει οκτώ κεφάλαια, αλλά και να μην κλείσει κανένα από τα υπόλοιπα, μέχρις ότου η Τουρκία εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της

Μάρτιος-Δεκέμβριος 2007
Ανοίγουν διαδοχικά έξι κεφάλαια των ενταξιακών διαπραγματεύσεων

Φεβρουάριος 2008
Υιοθετείται από την Ε.Ε. μια νέα αναθεωρημένη Εταιρική Σχέση και, τον Ιούνιο, ανοίγουν οι διαπραγματεύσεις σε δύο ακόμη κεφάλαια

2009
Η Άγκυρα ψηφίζει νόμο που περιορίζει την ισχύ του στρατού, ενώ υπογράφει στη Ζυρίχη σύμφωνο ειρήνης με την Αρμενία. Παράλληλα, γίνονται βήματα για την κατοχύρωση δικαιωμάτων στην κουρδική μειονότητα

Ιούνιος 2011
Ιδρύεται στην Άγκυρα υπουργείο Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, ενώ έχουν ανοίξει άλλα δύο κεφάλαια στις διαπραγματεύσεις

2012-2013
Ειρηνευτικές συνομιλίες με το ΡΚΚ, που οδηγούν σε συμφωνία για εκεχειρία

2014
Η κυβέρνηση Ερντογάν ανακοινώνει τη νέα ευρωπαϊκή στρατηγική της Τουρκίας και παρουσιάζει τα δύο πρώτα στάδια του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την ένταξη στην Ε.Ε.

Νοέμβριος 2015
Η πρώτη Σύνοδος Κορυφής Ε.Ε.-Τουρκίας, με αφορμή την προσφυγική κρίση