Ιταλία, νέα απειλή για την Ε.Ε.

Tο Brexit που έβγαλε στην επιφάνεια τις υποβόσκουσες εντάσεις και τις διαρθρωτικές αδυναμίες του μοντέλου της Ε.Ε. «ένα μέγεθος για όλους» (one size fits all) φαίνεται να έσπειρε τους σπόρους της επόμενης κρίσης, που έχει ως επίκεντρο την Ιταλία.



Οκτώ χρόνια μετά την παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση, το τραπεζικό σύστημα παραμένει το μαλακό υπογάστριο της Ευρώπης, με τις οικονομίες και τις τράπεζες των χωρών του Νότου να εμφανίζονται ιδιαίτερα ευάλωτες. Το πρόβλημα για τις τράπεζες της Ευρωζώνης οξύνθηκε από τις πρωτοβουλίες των εποπτικών αρχών της περιοχής και κυρίως τη θέση σε ισχύ των νέων κανόνων για τις διασώσεις τραπεζών που επιβάλλουν bail-in. Το νέο αυτό πλαίσιο ισχύει από τον Ιανουάριο και στο επίκεντρό του βρίσκεται η αποσύνδεση των φορολογουμένων από τις ζημίες των τραπεζών: Οι μέτοχοι και οι ομολογιούχοι, ακόμα και ορισμένοι καταθέτες, θα πρέπει να απορροφήσουν ζημίες που να αντιστοιχούν στο 8% του συνολικού ενεργητικού μιας τράπεζας πριν χρησιμοποιηθεί δημόσιο χρήματα για την ανακεφαλαιοποίησή της.

Η Ισπανία λειτούργησε προληπτικά συστήνοντας εγκαίρως μια «bad bank» που ανέλαβε τα περισσότερα «κόκκινα δάνεια». Η Ιταλία δεν το έπραξε και τώρα αντιμετωπίζει μια κατάσταση όπου το τραπεζικό της σύστημα χρειάζεται απεγνωσμένα κεφάλαια στα οποία δεν έχει πρόσβαση, ενώ δεν επιτρέπεται στην κυβέρνηση να τα παρέχει εάν δεν προηγηθούν «κουρέματα».

Στο γενικευμένο ξεπούλημα των ευρωπαϊκών τραπεζικών μετοχών που ακολούθησε το βρετανικό δημοψήφισμα, οι ιταλικές τράπεζες ήταν οι αρνητικοί πρωταγωνιστές: Η μεγαλύτερη τράπεζα της χώρας Unicredit υποχώρησε πάνω από 25% μετά το Brexit, ενώ από την αρχή του έτους οι απώλεις υπερβαίνουν το 60%. Ο Ρέντσι, νιώθωντας καυτή την ανάσα του Κινήματος των Πέντε Αστέρων, επιχειρεί τώρα να εκμεταλλευθεί τη δυναμική του Brexit για να ανακεφαλαιοποιήσει το ιταλικό τραπεζικό σύστημα χωρίς την ενεργοποίηση των κανόνων για bail-in.

H προοπτική κατάρρευσης εγχώριων ομίλων θα αποτελούσε όχι μόνο πολιτικό εφιάλτη για τον Ρέντσι, αλλά και πηγή έντονης ανησυχίας για τις ευρωπαϊκές αρχές, λόγω της ώθησης που θα έδινε στις αντι-ευρωπαϊκές δυνάμεις στην Ιταλία. Οταν τέσσερις μικροί όμιλοι κατέρρευσαν το 2015, δεν «κουρεύτηκαν» μόνο οι μέτοχοι, αλλά και οι ομολογιούχοι, συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτών μικροεπενδυτών που είναι χιλιάδες στην Ιταλία. Εάν αυτό το σκηνικό επαναλαμβανόταν -και δη σε μεγαλύτερη κλίμακα- στην τρίτη μεγαλύτερη οικονομία της Ε.Ε. που έχει συρρικνωθεί μετά την κρίση, με τη βιομηχανική της βάση αποδεκατισμένη και την ανεργία στα ύψη, η προοπτική μιας «ανταρσίας» με την Ιταλία να απειλεί να ακολουθήσει την Ε.Ε. δεν μπορεί να αποκλειστεί. Αυτούς τους φόβους προσπαθεί να εκμεταλλευθεί ο Ρέντσι, ωθούμενος από ένα μείγμα οπορτουνισμού και απόγνωσης.

Η δύσκολη θεση στην οποία έχει περιέλθει η Ιταλία αναδεικνύει όχι μόνο το πόσο καθυστέρησαν οι Ευρωπαίοι να λάβουν μετρα στήριξης του τραπεζικού συστήματος (αν και ήταν προαπαιτούμενο για οποιαδήποτε ανάκαμψη), αλλά και τη φύση των μέτρων που εφάρμοσε, τα οποία θα μπορούσαν να λειτουργήσουν εάν το υποκείμενο τραπεζικό σύστημα είναι υγιές, αλλά είναι επικίνδυνα όταν δεν είναι, όπως στην περίπτωση της Ιταλίας.

Η εμπειρία του παρελθόντος έχει δείξει ότι η Ε.Ε. βρίσκει τρόπους να παρακάμψει τους δικούς της κανόνες όταν χρειάζεται. Ο Ρέντσι προσπαθεί να πείσει τις Βρυξέλλες ότι είναι μια από αυτές τις φορές. Σε κάθε περίπτωση, τα δεινά της Ιταλίας δείχνουν πόσο δύσκολο θα είναι να μείνει ενωμένη μια αμήχανη και κατακερματισμένη ένωση, με κανόνες σχεδιασμένους από και για τις ισχυρότερες οικονομίες της, στο περιβάλλον μετά το Brexit, όπου η Γερμανία θα επιχειρήσει να ενισχύσει την ήδη αδιαμφισβήτητη κυριαρχία της...