ΕΝΑΣ ΧΡΟΝΟΣ ΑΠΟ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΣΗΜΑΔΕΨΑΝ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Το δραματικό παρασκήνιο πριν από το δημοψήφισμα

Ένας χρόνος κλείνει από το ελληνικό δημοψήφισμα που παραλίγο να οδηγήσει σε Grexit το θερμό, από κάθε άποψη, καλοκαίρι του 2015. Με το βρετανικό δημοψήφισμα να κυριαρχεί όλο το τελευταίο διάστημα, λίγοι θυμούνται ότι πέρυσι τέτοιο καιρό η χώρα βρισκόταν με το ένα πόδι εκτός ευρώ.



Τι προηγήθηκε όμως σε οικονομικό και πολιτικό επίπεδο και η Ελλάδα έφθασε στο οριακό αυτό σημείο με την κυβέρνηση να αναστρέφει πορεία λίγες ώρες μετά το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος και να αποδέχεται το σκληρό πακέτο μέτρων των δανειστών που είχαν απορρίψει οι πολίτες;

Πώς η κυβέρνηση αποφάσισε να παραμείνει στο ευρώ «με ό,τι κόστος», θυμίζοντας το ρητό του Μ. Ντράγκι «what ever it takes»; Τι μεσολάβησε στην οικονομία και το τραπεζικό σύστημα όλο το προηγούμενο διάστημα και η Ελλάδα οδηγήθηκε πιο «βαθιά» στο ευρώ με κριτήριο τις θυσίες σε φόρους και δαπάνες;
Το δραματικό παρασκήνιο πριν από το δημοψήφισμα

Όταν τον Ιανουάριο του 2015 οι κάλπες στην Ελλάδα οδήγησαν στο σχηματισμό της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ με υπουργό Οικονομικών και υπεύθυνο για τη ριζική, όπως επεδίωκε τότε η κυβέρνηση, επαναδιαπραγμάτευση του Μνημονίου, η θερμοκρασία στο στρατόπεδο των Θεσμών ξεκίνησε να ανεβαίνει. Για τους μεγάλους πρωταγωνιστές της ελληνικής κρίσης, ήταν προφανές πως το ελληνικό δράμα έμπαινε πλέον σε επικίνδυνα νερά.

Ξένοι αξιωματούχοι εκτιμούσαν τότε σε κατ΄ ιδίαν συζητήσεις πως ο μεγάλος συμβιβασμός δεν θα αργούσε να έλθει, γνωρίζοντας πως ο χρόνος ήταν με το μέρος των πιστωτών, αφού τα ελληνικά ταμεία ήταν άδεια και η εναλλακτική μιας άλλης οδού χρηματοδότησης για την Ελλάδα ήταν ανύπαρκτη. Το θέμα ήταν πόσο καλά ήταν αυτό αντιληπτό από την ελληνική πλευρά και πόσο μακριά θα έφτανε τελικά η μάχη που ξεκινούσε. Αναμφίβολα εκείνη, την πρώτη περίοδο της διαπραγμάτευσης, για ορισμένους στο μέτωπο των Θεσμών τα περιθώρια κάποιων, λογικών, για τα ευρωπαϊκά κυρίως δεδομένα, παραχωρήσεων ήταν υπαρκτά. Το θέμα όμως ήταν εάν αυτά τα περιθώρια θα ικανοποιούσαν την ελληνική πλευρά και εάν οι διαπραγματεύσεις θα κινούνταν σε ένα, ήπιο τηρουμένων των αναλογιών πλαίσιο ή θα έδιναν επιχειρήματα, όπως και τελικά έγινε στη σκληροπυρηνική ομάδα του Eurogroup που δεν θα δίσταζε να ενεργοποιήσει ακραία σενάρια όπως ένα διάλειμμα στις σχέσεις Ελλάδας και Ευρωζώνης.



Για τις αγορές η έναρξη της διαπραγμάτευσης πρακτικά άνοιξε σχεδόν αυτόματα το φάκελο του Grexit, ο οποίος άλλωστε ποτέ δεν κατέστη δυνατό, και με τις προηγούμενες κυβερνήσεις να φύγει από το τραπέζι. Για ψύχραιμους παρατηρητές η νέα κυβέρνηση ανέλαβε σε μια περίοδο που το ελληνικό πρόγραμμα βρισκόταν σε ένα crack point. Με ορθούς ελιγμούς, φιλικούς προς τις αγορές και με μία λιγότερο άκαμπτη στάση από τους Ευρωπαίους κυρίως στο θέμα του χρέους, θα μπορούσε να γυρίσει το παιχνίδι από το δεύτερο εξάμηνο του 2015. Ωστόσο όπως αποδείχθηκε στην πράξη, αυτό πήρε παράταση για ένα χρόνο, αφού μεσολάβησε ένα διαπραγματευτικό θρίλερ σε όλα τα επίπεδα, με την Ελλάδα να καταλήγει τελικά αντιμέτωπη με ένα δημοψήφισμα, που δίχασε την ελληνική κοινωνία, με τρόπο που οι περισσότεροι θεωρούσαν ότι είχε μείνει στο ντουλάπι της ιστορίας, Παρήγαγε όμως τελικά ένα πολύ σημαντικό αποτέλεσμα. Κατέστη αντιληπτό ότι για να παραμείνει η χώρα στην Ευρωζώνη θα πρέπει να είναι εντός προγράμματος με όρους δύσκολους, αφού η επόμενη εναλλακτική έχει κόστος που τελικά κανείς δεν ήταν πρόθυμος να σηκώσει.

Στις 30 Ιανουαρίου, στην κατάμεστη αίθουσα του 3ου ορόφου του υπουργείου Οικονομικών στην Ελλάδα, δεκάδες κάμερες και δημοσιογράφοι κατέγραφαν τη συνάντηση του Γερούν Ντάισελμπλουμ με τον καινούργιο Έλληνα υπουργό Οικονομικών: Το Γιάνη, με ένα ν, Βαρουφάκη. Εκεί, σε μια παγωμένη ατμόσφαιρα, ειπώθηκε το περίφημο ουάου από τον κ. Βαρουφάκη μετά από, κάτι, που του ψιθύρισε ο κ. Ντάισελμπλουμ στο αυτί, κατά την τελευταία χειραψία. Σύμφωνα με διαρροές, κυρίως από την ελληνική πλευρά, ο κ. Ντάισελμπλουμ φέρεται να είπε στον κ. Βαρουφάκη ότι μόλις, ο Έλληνας υπουργός, σκότωσε την τρόικα, αφού είχε δηλώσει πριν λίγο πρακτικά ότι η τρόικα δεν υπάρχει πια για την Ελλάδα. Το τι τελικά ειπώθηκε από τον Ολλανδό δεν έχει και πολύ σημασία, εκείνο που μετρά είναι πως από τη στιγμή εκείνη κατέστη εμφανές και για τους πιο αισιόδοξους ότι ο δρόμος της επαναδιαπραγμάτευσης δεν θα ήταν στρωμένος με ροδοπέταλα.



Από τον Φεβρουάριο
Οι πρώτες μέρες του Φεβρουαρίου βρίσκουν τον Γ. Βαρουφάκη και τον Αλ. Τσίπρα σε ένα μαραθώνιο επαφών στην Ευρώπη προς αναζήτηση συμμαχιών. Μία μόλις μέρα πριν από το κρίσιμο ραντεβού του κ. Βαρουφάκη με το «γέροντα» του Eurogroup Β. Σόιμπλε στο Βερολίνο, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανακοινώνει πως από τις 11 Φεβρουαρίου δεν θα είναι πια αποδεκτά τα ελληνικά ομόλογα ως ενέχυρα για δανεισμό από τις ελληνικές τράπεζας, ξεκινώντας, υπό το βάρος και των καταστατικών της κανονισμών, να σφίγγει τον κλοιό της ρευστότητας γύρω από την ελληνική οικονομία. Μία μέρα μετά στο Βερολίνο, Σόιμπλε και Βαρουφάκης επί μιάμιση ώρα συζητούν, χωρίς όμως στις κοινές δηλώσεις που ακολούθησαν να διαφανεί κάποια ουσιαστική πρόοδος. Η στρατηγική της ελληνικής πλευράς ξεδιπλώνεται για πρώτη φορά σε επίπεδο Eurogroup στις 11 Φεβρουαρίου.


Είναι το ντεμπούτο του δημοφιλούς Γιάνη, που γίνεται αποδεκτός με χαμόγελα, εναγκαλισμούς και φωτογραφίες, μεταξύ άλλων με τη γελαστή Κρ. Λαγκάρντ. Κεκλεισμένων των θυρών πάντως τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν με ιδιαίτερα παραγωγικό τρόπο, αφού η συζήτηση, διεξήχθη κυρίως σε θεωρητικό επίπεδο, σε μία αίθουσα που εξ ορισμού μιλούν οι αριθμοί. Κεντρική επιδίωξη ήταν η παράταση του προγράμματος όπως ίσχυε έως τότε με μίνιμουμ παραχωρήσεις και όχι μια ριζική αναθεώρησή του, με το χρέος στην κορυφή της ατζέντας όπως θα ήθελε η ελληνική πλευρά. Στο Eurogroup εκείνο δεν προκύπτει κοινό ανακοινωθέν και τη σκυτάλη παίρνει ο πρωθυπουργός που στη Σύνοδο Κορυφής έχει το πρώτο τετ α τετ με την Αγκ. Μέρκελ.

Είναι 12 Φεβρουαρίου, δύο περίπου εβδομάδες πριν εκπνεύσει η τετράμηνη παράταση του προγράμματος που είχε δοθεί επί κυβέρνησης Σαμαρά ενόψει εκλογών. Νέα απόπειρα συμφωνίας γίνεται στις 16 Φεβρουαρίου σε νέα συνεδρίαση του Eurogroup. Εκεί η διαπραγμάτευση χάθηκε...στις μεταφράσεις, στα κείμενα που πήγαιναν και έρχονταν από τη μία αίθουσα στην άλλη, με την ελληνική πλευρά να «καταγγέλλει» μη αποδεκτές παρεμβάσεις και περίεργες αλλαγές της τελευταίας στιγμής, σε κείμενα που είχε συμφωνηθεί νωρίτερα ότι θα αποτελούσαν βάση συμφωνίας.



Η συζήτηση καταλήγει σε ναυάγιο και στις 19 Φεβρουαρίου η Ελλάδα αιτείται τετράμηνη παράταση του προγράμματος, Στις 20 Φεβρουαρίου την παίρνει, επιτυγχάνεται ένας συμβιβασμός και η χώρα αναλαμβάνει να παρουσιάσει αποδεκτή πρόταση με μεταρρυθμίσεις από την τρόικα, που έχει μετονομαστεί σε Θεσμούς, προκαλώντας ειρωνικά σχόλια, μεταξύ άλλων από τον Β. Σόιμπλε. Απώτερος στόχος όλων είναι να αποφευχθεί ένα ατύχημα, αφού η χώρα χωρίς νέες εκταμιεύσεις από την Ευρώπη δεν θα μπορούσε να πληρώσει ομόλογα και δάνεια περίπου 7 δισ. ευρώ τον Ιούλιο.

Οι εξελίξεις έως τότε στα σαλόνια του Eurogroup και του Brussels Group, έχουν ξεκινήσει να προκαλούν αντιδράσεις στο εσωτερικό της συγκυβέρνησης στρώνοντας το έδαφος για παλινδρομήσεις από την καταρχήν συμφωνία, οι οποίες ενέτειναν την κρίση εμπιστοσύνης μεταξύ Αθήνας και Θεσμών. Το νομοσχέδιο για την ανθρωπιστική κρίση το πρώτο της νέας κυβέρνησης που ψηφίστηκε στις αρχές Μαρτίου και εν μέσω διαπραγμάτευσης εντείνει τη νευρικότητα καθώς εκλαμβάνεται ως μονομερής ενέργεια. Την ένταση κλιμακώνει μια ακόμη κίνηση από την πλευρά της ΕΚΤ, η οποία στις 5 Μαΐου αποφασίζει την ενεργοποίηση του προγράμματος ποσοτικής χαλάρωσης από το οποίο όμως η Ελλάδα είναι αποκλεισμένη, αφού έχει τις εκκρεμότητες της διαπραγμάτευσης για το νέο πρόγραμμα.