ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΑ CAPITAL CONTROLS ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Ξημερώματα 29ης Ιουνίου 2015. Τα capital controls «προσγειώνονται» στην ελληνική πραγματικότητα. Το πρωί, οι πολίτες βρίσκουν κλειστές τις τράπεζες και στήνονται στην ουρά, λίγα 24ωρα πριν από το δημοψήφισμα, για να «σηκώσουν» τα 60 ευρώ που δικαιούνταν την ημέρα.



Για την πολύπαθη ελληνική οικονομία, μία νέα περίοδος ξεκινά με την έλευση των capital controls να «σφραγίζουν» το δραματικό, πρώτο εξάμηνο του 2015 και την «περήφανη διαπραγμάτευση», στην οποία κυβέρνηση επέλεξε να εκπροσωπηθεί με υπουργό Οικονομικών, τον Γιάνη Βαρουφάκη. Μίας διαδικασίας που είχε τελικά βαρύ τίμημα για την ελληνική οικονομία, 86 δισ. ευρώ, όπως εκτίμησε ο διοικητής της ΤτΕ ή έως και 100 δισ. ευρώ σύμφωνα με τον επικεφαλής του ESM, Κλ. Ρέγκλινγκ.

Στην ιστορία βεβαίως θα μείνει, αλήθεια ή μύθος, η φράση που είπε ο Γ. Βαρουφάκης στη σύζυγό του: «Αγάπη μου, έκλεισα τις τράπεζς». Ενα χρόνο μετά, μπορεί οι περιορισμοί να έχουν χαλαρώσει σε ένα βαθμό, ωστόσο παραμένουν ενεργοί περιορίζοντας την εμπορική δραστηριότητα, ενώ δεν αναμένεται να αποχωρήσουν από τη χώρα, τουλάχιστον, στον ορατό ορίζοντα. Στα θετικά προσμετρώνται φυσικά, το ότι αποτράπηκε τις τελευταίες μέρες μια μεγάλη εκροή καταθέσεων, πάνω στον πανικό που προκάλεσε η απόφαση για Brexit στις αγορές, η οποία θα «γονάτιζε» το ελληνικό τραπεζικό σύστημα, καθώς και ότι η ύπαρξη των περιορισμών, έχει ενισχύσει σημαντικά τη χρήση του πλαστικού χρήματος και των ηλεκτρονικών πληρωμών.
Οταν ο Γιάνης είπε: «Αγάπη μου, έκλεισα τις τράπεζες...»

Ωστόσο, η ύπαρξη των περιορισμών αναπόφευκτα έχει προκαλέσει μεγάλο πλήγμα στην ελληνική οικονομία, η οποία πρακτικά λειτουργεί σε ειδικό καθεστώς. Αν και ο «λογαριασμός» είναι ακόμη νωρίς να αποτιμηθεί, αφού τα capital controls παραμένουν ενεργά και οι συνέπειές τους εξακολουθούν να κτυπούν την οικονομία.

Η επιστροφή της οικονομίας σε ανάπτυξη παραμένει μεγάλο ερώτημα και το στοίχημα για επιστροφή του ελληνικού ΑΕΠ σε θετικό έδαφος είναι δύσκολο, θέτοντας σε κίνδυνο το σύνολο των στόχων του ελληνικού προγράμματος προσαρμογής.

Η ανεργία παραμένει σε απαγορευτικά επίπεδα και η όποια τάση αποκλιμάκωσης είναι οριακή.

Τα «λουκέτα» από τα μέσα του 2015 προσεγγίζουν τα 26.000, ενώ περιορίζεται κατά 20% ο αριθμός των νέων επιχειρήσεων που ιδρύονται σε ετήσια βάση ενώ πολλές επιχειρήσεις, μικρές και μεγάλες, οδηγούνται τελικά σε κλείσιμο. Μετά την πολυετή ύφεση, ο περιοριστικός τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η αγορά, σε συνδυασμό με τη σημαντική αύξηση της φορολογίας επιδεινώνουν αισθητά τη θέση τους. Από τις 15.379 νέες επιχειρήσεις πέρυσι, φέτος ενεγράφησαν στο ΓΕΜΗ 12.486 νέες επιχειρήσεις, έναντι των 18.030 το 2014 και των 20.024 το 2013.

Επτά στις δέκα...
Σύμφωνα με έρευνα, επτά στις δέκα επιχειρήσεις - μέλη του Εμποροβιομηχανικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης εξακολουθούν να επηρεάζονται πολύ ή αρκετά από τα capital controls, υποστηρίζοντας πως καταγράφουν μείωση του τζίρου εξαιτίας και των περιορισμών. Ως βασικότερο πρόβλημα εντοπίζουν την απαίτηση των προμηθευτών για πληρωμές τοις μετρητοίς, με αποτέλεσμα την αδυναμία προμήθειας πρώτων υλών ή εμπορευμάτων (σε ποσοστό 74%). Ακολουθούν η επιβολή δυσμενέστερων όρων συναλλαγών με προμηθευτές του εξωτερικού (61%) και οι καθυστερήσεις στην είσπραξη απαιτήσεων από πελάτες (51%). Τα παραπάνω είναι ευρήματα έρευνας του ΕΒΕΘ, στο διάστημα 6 - 14 Ιουνίου 2016 με τη συμμετοχή 122 επιχειρήσεων - μελών του επιμελητηρίου από όλους τους κλάδους. Πρέπει πάντως να σημειωθεί πως σε αντίστοιχη έρευνα που είχε διενεργήσει το ΕΒΕΘ τον Αύγουστο του 2015, το ποσοστό των επιχειρήσεων που είχαν δηλώσει ότι επηρεάζονται «πολύ» ή «αρκετά» από τους περιορισμούς στο εβδομαδιαίο όριο αναλήψεων, ήταν μεγαλύτερο (83%).

Σε πτωτική τροχιά βρίσκονται οι εξαγωγές, οι επενδύσεις και η κατανάλωση, κεντρικοί πυλώνες του ελληνικού ΑΕΠ, το οποίο πασχίζει να περάσει σε θετικό έδαφος, φέτος ώστε να παγιώσει πιο ισχυρούς ρυθμούς αύξησης τον επόμενο χρόνο.

Το ότι η οικονομία δεν λειτουργεί σε ένα ομαλό περιβάλλον, δρα επιβαρυντικά και στο επενδυτικό κλίμα, την ώρα που η προσέλκυση σημαντικών επενδύσεων είναι το μεγάλο ζητούμενο για να επιβραδυνθεί η ανεργία και να παγιωθεί μια αναπτυξιακή δυναμική.

Θετικό στοιχείο
Προστασία από το... Brexit

Στον αντίποδα η ύπαρξη των capital controls, σε δύσκολους καιρούς για το συνολικό ευρωπαϊκό οικοδόμημα, έδρασε προστατευτικά απέναντι σε μεγάλες αναταράξεις στις αγορές που θα μπορούσαν να προκαλέσουν σημαντική ζημιά με εκροές καταθέσεων στο τραπεζικό σύστημα. Δεν είναι τυχαίο ότι την επομένη της ανακοίνωσης του αποτελέσματος του βρετανικού δημοψηφίσματος ανώτατοι τραπεζικοί παράγοντες στην Ελλάδα σχολίαζαν με νόημα ότι ευτυχώς που υπάρχουν τα capital controls, υπονοώντας πως σε αντίθετη περίπτωση θα μπορούσαν να έχουν προκύψει σημαντικές εκροές καταθέσεων, επιφέροντας αποσταθεροποίηση σε ένα ούτως ή άλλως εύθραυστο σύστημα. Η εξέλιξη αυτή κατέδειξε βέβαια και μια δύσκολη αλήθεια: Το πόσο μακριά παραμένει η ελληνική οικονομία από ένα νέο σημείο ισορροπίας που θα της επιτρέψει να σταθεί στα πόδια της, χωρίς περιορισμούς, ικανή να εξυπηρετήσει τα δάνειά της προς το εξωτερικό αλλά και με μια ομαλή τροφοδοσία της οικονομίας με τραπεζικές χορηγήσεις, σε ανεκτό κόστος, ώστε να υποστηριχθεί μια βιώσιμη ανάκαμψη.