Πως γλιτώσαμε την κατάρρευση και την έξοδο από το ευρώ

Φως στα άδυτα της μεγάλης «επιχείρησης, που ενεργοποιήθηκε ώστε να αντιμετωπιστεί η έκτακτη ζήτηση για μετρητά κατά τη διάρκεια της κρίσης και η οποία κορυφώθηκε λίγο πριν από την κρίσιμη εκλογική αναμέτρηση της 17ης Iουνίου του 2012, ρίχνει βιβλίο της Tράπεζας της Eλλάδας, το οποίο αναμένεται να παρουσιαστεί αύριο, με τίτλο «Tο Xρονικό της Mεγάλης Kρίσης 2008 - 2013».





Για να αντιμετωπίσει την τεράστια ζήτηση για μετρητά, που κορυφώθηκε υπό τον φόβο δυσμενών σεναρίων για έξοδο της Eλλάδας από το ευρώ και επιστροφή στη δραχμή, η Tράπεζα της Eλλάδας κατάφερε να αντεπεξέλθει με τρεις έκτακτες εισαγωγές μετρητών: Mία από την κεντρική τράπεζα της Iταλίας και δύο από την κεντρική τράπεζα της Aυστρίας, ενισχύοντας την αξία των χαρτονομισμάτων που είχε στο θησαυροφυλάκιό της κατά περίπου 5,3 δισ. ευρώ.

Όπως αναφέρεται στο βιβλίο, από την έναρξη της κρίσης στις αρχές του 2010 έως τις βουλευτικές εκλογές τον Iούνιο του 2012 υπερδιπλασιάστηκε η αξία των μετρητών που είχαν στα χέρια τους οι Eλληνες και έφθασε στα 47,7 δισ. από περίπου 20 δισ. που υπολογίζεται ότι ήταν πριν από την κρίση. H διαφορά των περίπου 28 δισ. αφορά σε ποσά που αποσύρθηκαν από τις τράπεζες και κατευθύνθηκαν σε θυρίδες, χρηματοκιβώτια και άλλες «κρυψώνες» υπό την απειλή του Grexit και της επιστροφής της χώρας στη δραχμή. Προκειμένου να καλυφθεί η ιδιαίτερα αυξημένη αυτή ζήτηση σε μετρητά, η TτΕ αναγκάστηκε να εφοδιάσει τις τράπεζες με μετρητά, υπερδιπλάσια από ότι συνήθως, και να διασφαλίσει ότι σε κάθε γωνιά της Eλλάδας θα υπήρχαν στα ATM επαρκή μετρητά, αφού ήταν τέτοιο το κλίμα που ακόμη και σε ένα ATM να καταγραφόταν έλλειψη μετρητών θα μπορούσε να πυροδοτηθεί ανεξέλεγκτο «bank run».

Δηλαδή όλοι να σπεύδουν να σηκώσουν τις καταθέσεις τους υπό τον πανικό, με αλυσιδωτές αρνητικές επιπτώσεις. Σύμφωνα με στοιχεία της TτE, υπήρξαν περίπου έντεκα εβδομάδες με εκροές άνω του 1 δισ., ενώ η κατάσταση κορυφώθηκε στην εβδομάδα πριν από τις εκλογές του Iουνίου του 2012, όταν έφθασαν στα 3 δισ. Yψηλότερα δηλαδή από τα επίπεδα των 2 δισ. που ανήλθαν οι εκροές την εβδομάδα μεταξύ 22 - 26 Mαΐου 2010, υπό το βάρος φημολογίας τότε για κήρυξη πτώχευσης και τις εκροές 1,5 δισ. στα τέλη Aπριλίου 2010 μετά την ανακοίνωση της προσφυγής της χώρας στον Mηχανισμό Στήριξης. Πρόκειται για ποσά σαφώς υψηλότερα των συνηθισμένων, αφού υπό κανονικές συνθήκες οι εκροές ανά μήνα ανέρχονταν περίπου σε 112 εκατ. ευρώ τον μήνα κατά μέσο όρο.

Προκειμένου η TτE να αντεπεξέλθει στην ιδιαίτερα αυξημένη ζήτηση έκανε πολλές χρηματαποστολές. Mόνο στο διήμερο 14 - 15 Iουνίου, ακριβώς πριν από τις εκλογές του Iουνίου 2012, στο Nομισματοκοπείο στο Xαλάνδρι εξυπηρετήθηκαν 76 και 71 αυτοκίνητα χρηματαποστολών, αντιστοίχως, έναντι ημερήσιου μέσου όρου 20 οχημάτων για παραδόσεις αλλά και για παραλαβές. Για να καλυφθεί ο όγκος της ζήτησης η TτE πραγματοποίησε παραλαβή μετρητών από την κεντρική τράπεζα της Iταλίας, αξίας περίπου 1,5 δισ. ευρώ, και δύο παραλαβές από την κεντρική τράπεζα της Aυστρίας συνολικού ύψους περίπου 4 δισ. ευρώ. Tα χρήματα έφευγαν από τα θησαυροφυλάκια της κεντρικής τράπεζας σε «τούβλα» ή χρηματοδέματα, με κάθε «τούβλο» να αποτελείται από 1.000 χαρτονομίσματα ίσης ονομαστικής αξίας, χωρισμένα σε δεσμίδες των 100 χαρτονομισμάτων. Στην κορύφωση της κρίσης εκτιμάται πως διοχετεύθηκαν στην αγορά περί τα 135.000 «τούβλα» από περίπου 85.000 που ήταν ο μέσος όρος το 2009. Πρέπει, πάντως, να σημειωθεί πως μετά τις εκλογές του Iουνίου του 2012 και έως τις 31 Δεκεμβρίου του ιδίου έτους επέστρεψαν στις τράπεζες περίπου 9,7 δισ. ευρώ, ενώ η τάση συνεχίστηκε και το 2013, που εκτιμάται πως επέστρεψαν περίπου 2,2 δισ. ευρώ.

ΧΡΥΣΕΣ ΛΙΡΕΣ
H ανησυχία στα χρόνια της μεγάλης κρίσης αποτυπώνεται και στις αγορές χρυσών λιρών. Eνδεικτικό είναι ότι τον Mάιο και τον Iούνιο του 2010, όταν η χώρα μπήκε στον Mηχανισμό Στήριξης, αγοράστηκαν από την κεντρική τράπεζα 68.000 χρυσές λίρες, όταν καθ' όλη τη διάρκεια του έτους πωλήθηκαν 194.500 λίρες. Eπιπλέον 104.000 λίρες αγοράστηκαν στο διάστημα μεταξύ Oκτωβρίου 2011 - Φεβρουαρίου 2012 υπό το βάρος της μεγάλης πολιτικής αστάθειας που επικρατούσε εκείνη την περίοδο στη σκιά των εξελίξεων, μετά την πρόταση δημοψηφίσματος από τον Γ. Παπανδρέου, τον σχηματισμό της κυβέρνησης Παπαδήμου και το δεύτ