Brexit: Οι ιταλικές τράπεζες πρώτο κομμάτι του ντόμινο

Σε πρώτη «παράπλευρη απώλεια» του Brexit αναδεικνύεται το... τραπεζικό σύστημα της Ιταλίας:



Οι επενδυτές έβαλαν στο «στόχαστρο» όλους τους αδύναμους κρίκους του ευρωπαϊκού χρηματοοικονομικού συστήματος στον απόηχο του βρετανικού δημοψηφίσματος και βέβαια δεν μπορούσαν να ξεχάσουν τις ιταλικές τράπεζες με τα 200 δισ. ευρώ επισφαλειών (το 20% του συνόλου της Ευρωζώνης) και τα χρόνια προβλήματα κερδοφορίας και κεφαλαιακής επάρκειας.

Οι ιταλικές τραπεζικές μετοχές ήταν εκ των αρνητικών πρωταγωνιστών της «Μαύρης Παρασκευής και Δευτέρας» στις διεθνείς αγορές, με τον κλαδικό δείκτη να προσεγγίζει εκ νέου τα χαμηλά του 2012, όταν η κρίση χρέους στην Ευρωζώνη βρισκόταν στο ζενίθ της. Αρκεί να σημειωθεί ότι η μεγαλύτερη τράπεζα της χώρας (και η μοναδική που θεωρείται σημαντική για το παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα) Unicredit υπέστη απώλειες της τάξης του 30% μετά το Brexit (και 60% από την αρχή του χρόνου). Τα δεινά των ιταλικών τραπεζών ευθύνονται εν πολλοίς που το Χρηματιστήριο του Μιλάνου έκλεισε το α’ εξάμηνο του έτους με απώλειες 25%, αναδεικνυόμενο στο χρηματιστήριο με τις χειρότερες επιδόσεις στην Ευρώπη...

Εν μέσω κραυγών και ψιθύρων για κίνδυνο «κερδοσκοπικών επιθέσεων» στο ιταλικό τραπεζικό σύστημα και απειλής μαζικής φυγής καταθέσεων, ο Ιταλός πρωθυπουργός Ματέο Ρέντσι επιχείρησε να χρησιμοποιήσει τις αναταράξεις λόγω Brexit ως δικαιολογία για να προωθήσει σχέδιο ανακεφαλαιοποίησης των ιταλικών τραπεζών με δημόσια κεφάλαια, παρακάμπτοντας τους νέους κανόνες για τις τραπεζικές διασώσεις που επιβάλλουν «κούρεμα» των μετόχων, των ομολογιούχων και κατά περιπτώσεις των ανασφάλιστων καταθέσεων πριν χρησιμοποιηθούν χρήματα των φορολογουμένων.

Εξαιρετική περίσταση;
Ο Ιταλός πρωθυπουργός υποστήριξε ότι το Brexit αποτελεί εξαιρετική περίσταση που δημιουργεί «συστημικό πρόβλημα» και δικαιολογεί την εξάμηνη αναστολή των κανόνων περί «κουρέματος». Παρότι εισέπραξε ένα ξεκάθαρο «Nein» από τη Γερμανίδα καγκελάριο Αγκέλα Μέρκελ που δήλωσε ότι «υπάρχουν συγκεκριμένοι κανόνες για την εκκαθάριση και ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών και δεν μπορούμε να τους ξαναγράφουμε κάθε δυο χρόνια», εντούτοις οι προσπάθειες να βρεθεί μια συμβιβαστική λύση που δεν θα τίναζε στον αέρα τα θεμέλια της τραπεζικής ένωσης «όπως την ξέρουμε» συνεχίζονται στο παρασκήνιο: Η Κομισιόν επιχείρησε να στείλει ένα μήνυμα υποστήριξης, δίνοντας το πράσινο φως στην Ιταλία να χρησιμοποιήσει κρατικές εγγυήσεις για να ενισχύσει τη ρευστότητα των φερέγγυων τραπεζών της, κάτι που δίνει μεν μια ανάσα αλλά δεν λύνει το πρόβλημα που αφορά την ανεπάρκεια κεφαλαίων των αφερέγγυων τραπεζών. Την ίδια στιγμή, κυβερνητικές πηγές άφησαν ανοιχτό το ενδεχόμενο για απευθείας ανακεφαλαιοποίηση των πιο αδύναμων ομίλων από τη Ρώμη, προσθέτοντας όμως ότι θα περιμένουν τα αποτελέσματα των stress tests της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Αρχής (EBA) που αναμένεται να ανακοινωθούν στις αρχές Σεπτεμβρίου.

Στενεύουν τα περιθώρια
Η αγωνία της ιταλικής κυβέρνησης είναι δικαιολογημένη, καθώς τα περιθώρια στενεύουν: Οι προβληματικές τράπεζες που είχαν κεφαλαιακές ανάγκες και επιχείρησαν να αντλήσουν κεφάλαια από τις χρηματαγορές (Veneto Banca, Banco Popolare) απέτυχαν παταγωδώς. Το βάρος της στήριξής τους επωμίστηκε ο... Ατλαντας (Atlante), δηλαδή το fund που δημιούργησε η ιταλική κυβέρνηση με χρηματοδότηση από ιδιωτικά κεφάλαια για τη στήριξη του κλάδου. Πλην όμως, η δύναμη πυρός του (5 δισ. ευρώ) έχει ήδη σχεδόν εξαντληθεί και στην ουρά για άντληση κεφαλαίων περιμένουν πολύ μεγαλύτερες τράπεζες, από την Monte dei Paschi di Siena έως την Unicredit. Με τον... Ατλαντα να έχει λυγίσει και τις αγορές κλειστές, απομένει μόνο ο δρόμος της κρατικής στήριξης που όμως συνεπάγεται bail-in. Πλην όμως, η προοπτική αυτή αποτελεί τον χειρότερο εφιάλτη του Ρέντσι. Ο Ιταλός πρωθυπουργός έχει ήδη την πικρή εμπειρία της διάσωσης τεσσάρων μικρών ομίλων (Banca Marche, Banca Etruria, CariChieti και CariFe) στο τέλος του 2015 βάσει του νέου πλαισίου, που οδήγησε στο «κούρεμα» 10.000 ιδιωτών μικροεπενδυτών που είχαν αγοράσει ομόλογα μειωμένης εξασφάλισης των εν λόγω τραπεζών ως αποταμιευτικό προϊόν, έχοντας άγνοια του κινδύνου που αναλάμβαναν.

Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων και εκτιμάται ότι δεν είναι άσχετη με την ενίσχυση του αντισυστημικού Κινήματος των Πέντε Αστέρων του Μπέπε Γκρίλο που θριάμβευσε στις πρόσφατες δημοτικές εκλογές. Ο Ρέντσι ανησυχεί για ξέσπασμα τραπεζικής κρίσης που θα μπορούσε να οδηγήσει σε πολιτική κρίση, με φόντο το δημοψήφισμα για τη συνταγματική αλλαγή που έχει προκηρύξει τον Οκτώβριο και από τη θετική έκβαση του οποίου συναρτά την πολιτική του επιβίωση. Μπορεί ο αντίκτυπος του Brexit στις αγορές να κόπασε, όμως τα αποτελέσματα των stress tests θα μπορούσαν να αποτελέσουν αφορμή για αναζωπύρωση των πιέσεων. Οπως προβλέπει ο οικονομολόγος Λορέντζο Κοντόνιο, πρώην γενικός γραμματέας του ιταλικού υπουργείου Οικονομικών, «η αίσθησή μου είναι ότι η κατάσταση μπορεί να γίνει πολύ χειρότερη προτού βελτιωθεί...».