Τέσσερα στα δέκα παιδιά, σε κατάσταση φτώχειας και αποκλεισμού

Αντιμέτωπα με τη φτώχεια και αποκλεισμένα από κοινωνικά αγαθά και υπηρεσίες είναι ολοένα και περισσότερα Ελληνόπουλα. Ενδεικτικό είναι ότι πλέον, η οικονομική κρίση απειλεί το «παιδί της διπλανής πόρτας», καθώς ήδη τέσσερα στα δέκα παιδιά στην Ελλάδα βρίσκονται σε κατάσταση φτώχειας ή αποκλεισμού!



Την ίδια στιγμή, ένα στα τέσσερα παιδιά ζουν σε νοικοκυριά με σοβαρή υλική στέρηση. Μάλιστα, για το 2014 το 82% των φτωχών νοικοκυριών με παιδιά και το 42,1% των μη φτωχών δυσκολευόταν να αντιμετωπίσουν έκτακτες αλλά καθημερινές δαπάνες ύψους σχεδόν 540 ευρώ, μηνιαίως.

Το 79,2% των φτωχών νοικοκυριών με παιδιά και το 46,1% των μη φτωχών δήλωναν αδυναμία πληρωμής πάγιων λογαριασμών, δόσεων δανείων ή πιστωτικών καρτών, το 2014.
Τέσσερα στα δέκα παιδιά, σε κατάσταση φτώχειας και αποκλεισμού

Τα πλέον πρόσφατα στοιχεία για τη φτώχεια και τις συνθήκες διαβίωσης των παιδιών στην Ελλάδα, παρουσίασε σε σχετική ημερίδα ο καθηγητής Κοινωνιολογίας κ. Δημοσθένης Δασκαλάκης, υπεύθυνος του Παρατηρητηρίου Μελέτης της Παιδικής Ηλικίας, Πανεπιστημίου Αθηνών. Όπως τόνισε, «ενώ ο δείκτης φτώχειας ή ο κοινωνικός αποκλεισμός για τα παιδιά στην Ευρωπαϊκή Ένωση κυμαίνεται στο 27,6%, στη χώρας μας βρίσκεται στο 38,1%, πλήττοντας 734.000 παιδιά και σημειώνοντας αύξηση κατά 162.000 παιδιά ή 28,3% από το 2009».

Θύματα
Σύμφωνα με τον καθηγητή, τα παιδιά -εξαιτίας της φυσικής τους αδυναμίας και της φυσικής τους εξάρτησης από τους ενήλικες- αποτελούν τα πρώτα και κύρια θύματα της οικονομικής κρίσης και βέβαια της φτώχειας. Αναφερόμενος στις συνέπειες της κρίσης στην παιδική ηλικία ο κ. Δασκαλάκης τόνισε, μεταξύ άλλων, ότι από τη μία έχουμε μείωση της διάρκειας της παιδικής ηλικίας - καθώς είναι δυνατόν να στρέψει τα παιδιά στην εργασία και τη σχολική εγκατάλειψη συντελώντας στην πρώιμη ενηλικίωσή τους.

Από την άλλη πλευρά, δημιουργούνται «ατροφικοί» ενήλικες δηλαδή «παιδιά» που βρίσκονται πάνω από το τυπικό ανώτατο χρονικό όριο ενηλικίωσης των 18 ετών, αλλά έχουν οικονομική εξάρτηση από τους γονείς.

Ο καθηγητής αναφέρθηκε και στη δημογραφική «εξαφάνιση» των παιδιών, η οποία αντιπροσωπεύεται από τη μείωση των γεννήσεων, συμπιέζοντας τον αριθμό των παιδιών. Ενδεικτικά, το 2013 για πρώτη φορά ο αριθμός των γεννήσεων περιορίστηκε σε λιγότερες από 100.00, 94.134 για την ακρίβεια, σημειώνοντας μείωση κατά 23.800 γεννήσεις από το 2009, εξαιτίας της οικονομικής κρίσης.

Ειδική αναφορά έκανε ο κ. Δασκαλάκης στους κινδύνους που απειλούν τα παιδιά λόγω της οικονομικής κρίσης. Από το 2009 έχουν αυξηθεί τα ποσοστά των παιδιών και νέων ηλικίας 15-19 ετών που εργάζονται σε μη κοινωνικές ώρες και κυρίως απογεύματα και βράδια, ενώ παράλληλα από το 2008 μέχρι το 2012, η εγκληματικότητα στη χώρα αυξήθηκε κατά 22,5%.

Τα εγκλήματα με θύματα παιδιά επίσης αυξήθηκαν από τα προ της κρίσης χρόνια, ενώ ο υπερδιπλασιασμός (127% αύξηση μεταξύ 2008 και 2013) των σωματικών βλαβών από αμέλεια με θύματα παιδιά. Ταυτόχρονα, μεταξύ 2008 και 2012 έχει σημειωθεί και αύξηση της εγκληματικότητας ανηλίκων κατά 47,6%, ενώ οι περιπτώσεις αδικημάτων που διαπράττονται από παιδιά μικρότερης ηλικίας, 9 έως 13 ετών, έχουν αυξηθεί αντίστοιχα κατά 50,3%, εγείροντας ακόμα και ζητήματα προστασίας της κοινωνίας από την παιδική βία.

Στοιχεία
Δραματικά είναι και τα στοιχεία της Έρευνας εισοδήματος και συνθηκών διαβίωσης των νοικοκυριών στην Ελλάδα για το 2014, που έδωσε στη δημοσιότητα η Eurostat και παρουσίασε ο καθηγητής. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία αυτά:

• Το εισοδηματικό όριο της φτώχειας του 60% του συνολικού ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος σε νοικοκυριά με δύο ενήλικες και δύο εξαρτώμενα παιδιά κάτω των 14 ετών, μειώθηκε από 10.547 ευρώ το 2103 σε 9,677 ευρώ το 2014, σημειώνοντας μείωση κατά 8,2%.

• Το ποσοστό των ατόμων σε κίνδυνο φτώχειας στο σύνολο του πληθυσμού ανήλθε στο 22,1% το 2014 (από 23,1% το 2013).

• Το ποσοστό των παιδιών σε κίνδυνο φτώχειας ανήλθε σε 25,5% για το 2014 (από 28,8% για το 2013), με τον αριθμό τους να κυμαίνεται σε 480.000.

• Το ποσοστό του δείκτη «φτώχεια ή κοινωνικός αποκλεισμός» στο σύνολο του πληθυσμού, ανήλθε στο 36% το 2014 σημειώνοντας οριακή αύξηση από 35,7% του 2013. Στο σύνολο των παιδιών ο συγκεκριμένος δείκτης για το 2014 κυμαινόταν στο 36,7% σημειώνοντας μείωση κατά 1,4 ποσοστιαίες μονάδες από το 38,1% το 2013.

• Τα παιδιά που ζουν σε νοικοκυριά με πολύ χαμηλή ένταση εργασίας μειώθηκαν από 13,8% του συνόλου το 2013 σε 10,2% το 2014. Ο ίδιος δείκτης στο σύνολο του πληθυσμού ηλικίας έως 60 ετών, μεταξύ του 2013 και 2014 μειώθηκε κατά μια ποσοστιαία μονάδα, από 18,2% το 2013 σε 17,2% το 2014.

• Τα άτομα που ζουν σε νοικοκυριά με σοβαρή υλική στέρηση για το 2014 αναλογούν στο 21,5% του συνόλου του πληθυσμού, αυξημένα κατά 1,2 ποσοστιαίες μονάδες από το 20,3% το 2013. Στα παιδιά ο αντίστοιχος δείκτης για το 2014 κυμαινόταν στο 23,8% του συνόλου της ηλικιακής ομάδας, οριακά αυξημένος κατά μισή ποσοστιαία μονάδα από το 23,3% το 2013.

• Το 92% των φτωχών νοικοκυριών με παιδιά το 2014, δήλωνε αδυναμία πληρωμής μιας εβδομάδας διακοπών, από 83,8% το 2013.

• Για το 2014 το 82% των φτωχών νοικοκυριών με παιδιά και το 42,1% των μη φτωχών δυσκολευόταν να αντιμετωπίσουν έκτακτες αλλά καθημερινές δαπάνες ύψους σχεδόν 540 ευρώ, από 77,3% και 35,55 το 2013 αντίστοιχα.

• Το 79,2% των φτωχών νοικοκυριών με παιδιά και το 46,1% των μη φτωχών δήλωναν αδυναμία πληρωμής πάγιων λογαριασμών, δόσεων δανείων ή πιστωτικών καρτών, το 2014, ενώ για το 2013 τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν από 75,1% και 42,5%.Το 51,4% των φτωχών νοικοκυριών με παιδιά και το 25,3% των μη φτωχών νοικοκυριών με παιδιά δήλωναν το 2014 οικονομική αδυναμία για ικανοποιητική θέρμανση.

ΑΠΟ ΤΑ 5 εως 10 ΠΑΙΔΙΑ ΤΟ 2010 ΤΩΡΑ «ΦΙΛΟΞΕΝΟΥΝΤΑΙ» ΜΕ ΕΙΣΑΓΓΕΛΙΚΕΣ ΕΝΤΟΛΕΣ 169 ΠΑΙΔΙΑ
Αύξηση εισαγωγών σε παιδιατρικές κλινικές

Η κρίση απειλεί και την ψυχική υγεία των νέων

Ακόμη πιο ευάλωτη είναι η ψυχική υγεία των παιδιών. Λόγω της οικονομικής κρίσης, την τελευταία πενταετία καταγράφεται αύξηση κατά 3.280% των εισαγγελικών εντολών για εισαγωγή παιδιών σε παιδιατρικές κλινικές. Δεκάδες παιδιά, βρέφη και έφηβοι, στην πιο «τρυφερή» ηλικία οδηγούνται κάθε μήνα με εισαγγελική εντολή στα δύο παιδιατρικά νοσοκομεία της Αθήνας, το «Αγία Σοφία» και το «Αγλαΐα Κυριακού». Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: μέχρι το 2010, ο αριθμός των παιδιών που «φιλοξενούνταν» στο πρώτο νοσοκομείο με εισαγγελική εντολή δεν ξεπερνούσαν τα 5-10 παιδιά ετησίως. Το 2011, ο αριθμός των παιδιών με εισαγγελική εντολή ανήλθε σε 81 παιδιά, το 2012 σε 92 παιδιά και το 2013 σε 141 παιδιά. Το 2014 ο αριθμός αυτός έφτασε στα 169 παιδιά, καθώς αυξήθηκε ο αριθμός των οικογενειών που χαρακτηρίζονται «ακατάλληλες» για τη φροντίδα των παιδιών πολλά από τα οποία είτε παραμελούνται είτε κακοποιούνται. Από αυτά μόλις το 30% επιστρέφει στις οικογένειές τους. Η πλειονότητά τους θα «φιλοξενηθεί» σε ιδρύματα.

Όπως δήλωσε ο διευθυντής της Παιδοψυχιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών στο «Αγία Σοφία», αναπληρωτής καθηγητής κ. Γεράσιμος Κολαΐτης, λόγω της οικονομικής κρίσης έχουν αυξηθεί οι ανάγκες ψυχικής υγείας παιδιών, εφήβων και των οικογενειών τους. Εκτιμάται ότι ποσοστό 2%-4% των παιδιών πάσχει από κατάθλιψη. Αυτό ισχύει για το 4%-8% των εφήβων και για το 10% των ατόμων ηλικίας ως 18 ετών. Οπως διευκρίνισε ο καθηγητής, τα ποσοστά κατάθλιψης ισχύουν διεθνώς και πρόσθεσε ότι «σε περιόδους κρίσης τα ποσοστά αυτά αυξάνονται». Εκτός από την αύξηση των εισαγωγών παιδιών στις παιδοψυχιατρικές κλινικές με εισαγγελικές εισαγωγές, τα τελευταία χρόνια καταγράφεται και αύξηση των περιστατικών νοσηλείας παιδιών με παρέμβαση των γονέων. Πρόσφατα καταγράφηκε περιστατικό σε Παιδιατρικό Νοσοκομείο της Περιφέρειας, επτάχρονης με συμπτώματα κατάθλιψης.

Οι γιατροί διαπίστωσαν ότι η μικρή ασθενής διαβίωνε σε συνθήκες φτώχειας, με τους γονείς της πολλές φορές να αδυνατούν να εξασφαλίσουν ακόμη και το καθημερινό φαγητό. Σύμφωνα με τον κ. Κολαΐτη, η κρίση επηρεάζει με διάφορους τρόπους την οικογένεια: επηρεάζει την ψυχική υγεία των γονιών και κυρίως δοκιμάζει τη σχέση του ζευγαριού και στη συνέχεια επηρεάζει τον τρόπο που ασκούν τον ρόλο τους οι γονείς. «Γίνονται πιο αυστηροί απέναντι στα παιδιά και λιγότερο υποστηρικτικοί», σημειώνει ο καθηγητής. Ο ίδιος επικαλούμενος μελέτη της οικονομικής κρίσης στη Φινλανδία τη δεκαετία του '90, τόνισε ότι «ο φόβος των γονέων για πιθανή ανεργία δρούσε απειλητικά (περισσότερο από την ίδια την ανεργία!) για την ψυχική ισορροπία των παιδιών τους, ενώ εκείνο που προστάτευε τα παιδιά ήταν η ενεργός συμμετοχή τους στις οικογενειακές δραστηριότητες». Μία άλλη πολύ σοβαρή επίπτωση της κρίσης είναι ότι πολλές οικογένειες έχουν μειώσει ή ακόμα και διακόψει τις θεραπείες των παιδιών τους ακόμα και για σοβαρά προβλήματα (π.χ. αυτισμός), αφού έχουν μειωθεί οι παροχές από τα ασφαλιστικά ταμεία για θεραπείες και επιδόματα.

Οι γονείς αυτοί καλούνται να πληρώνουν μηνιαίως ποσά από 800 ευρώ έως 1.200 ευρώ, σημειώνει ο καθηγητής προσθέτοντας ότι «αυτό αφορά το 40% των οικογενειών, καθώς οι υπόλοιποι πληρώνουν ακόμα μεγαλύτερα ποσά» (μελέτη-διατριβή Ντρε). Καταλήγοντας ο καθηγητής υπογραμμίζει την ανάγκη υποστήριξης των δομών ψυχικής υγείας. «Οι διαθέσιμοι πόροι για την ψυχική υγεία των παιδιών περιορίζονται συγκριτικά με τις ανάγκες και απαιτήσεις του πληθυσμού. Για τον λόγο αυτό, χρειάζεται να γίνονται επιλογές στη χρήση τους. Πιστεύουμε πως είναι ανάγκη να επενδύσουμε στην πρόληψη και προαγωγή της ψυχικής υγείας που αποτελεί και οικονομικά συμφέρουσα λύση, με συγκεκριμένα προγράμματα μοντέλα, όπως αυτά που υλοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια με τη συνδρομή του Ιδρύματος Σ. Νιάρχος στην Πανεπιστημιακή Παιδοψυχιατρική Κλινική σε ευάλωτους πληθυσμούς παιδιών και οικογενειών (π.χ. παιδιά γονέων με κατάθλιψη, παιδιά με προβλήματα διαγωγής)». Τα προγράμματα αυτά στοχεύουν κυρίως στη βελτίωση της άσκησης του γονικού ρόλου και του δεσμού γονέα - παιδιού, τη μείωση του κινδύνου κακομεταχείρισης των παιδιών, καθώς και την αποτροπή σοβαρών αντικοινωνικών συμπεριφορών στο μέλλον.