Σε κλοιό επισφαλειών και bail-in οι τράπεζες του ευρωπαϊκού Νότου

Με κακούς οιωνούς ξεκίνησε το 2016 για τις τράπεζες της περιφέρειας της Ευρωζώνης, καθώς η θέση σε ισχύ της οδηγίας για τα bail-in που είχε χαιρετιστεί ως ορόσημο για την αντιμετώπιση μελλοντικών τραπεζικών κρίσεων, αποδεικνύεται άκρως προβληματική και με μεγάλες πολιτικές και οικονομικές παρενέργειες, όπως τουλάχιστον προκύπτει από τα πρώτα «δείγματα γραφής» της εφαρμογής της σε Ιταλία και Πορτογαλία, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το άκρως αμφιλεγόμενο «κούρεμα» ορισμένων senior ομολόγων της Novo Banco στα τέλη Δεκεμβρίου.




Την ίδια στιγμή, μια αθώα φαινομενικά ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ότι σύστησε task force για τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και ζήτησε από συγκεκριμένες τράπεζες με υψηλά επίπεδα επισφαλειών πρόσθετα στοιχεία για τα προβληματικά τους χαρτοφυλάκια επανέφερε με ένταση στο προσκήνιο την ωρολογιακή βόμβα των «κόκκινων δανείων» (περί το 1 τρισ. ευρώ στην Ευρωζώνη) που απειλεί να εκραγεί πρώτα στην Ιταλία, στο σύστημα της οποίας βρίσκονται 200 δισ. ευρώ επισφαλειών, δηλαδή το 20% του συνόλου της Ευρωζώνης.

Συναγερμός για Ρέντσι-Ντράγκι
Προκάλεσε έτσι «κόκκινο συναγερμό» όχι μόνο στην κυβέρνηση Ρέντσι στη Ρώμη, αλλά και στην έδρα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στη Φρανκφούρτη, της οποίας ηγείται ο Μάριο Ντράγκι, πρώην κεντρικός τραπεζίτης της Ιταλίας.

Εάν σε αυτό το «τοξικό» σκηνικό προστεθούν η πολιτική αβεβαιότητα στην Ισπανία που συμπαρέσυρε στη δίνη και τις τράπεζες της χώρας (παρότι από πλευράς θεμελιωδών μεγεθών εμφανίζονται σε καλύτερη θέση από τις ιταλικές και τις πορτογαλικές) και οι ευρύτερες αναταράξεις που πυροδοτεί η βουτιά των τιμών του πετρελαίου και η κινεζική επιβράδυνση, δεν προξενεί έκπληξη που τα ομόλογα και οι μετοχές των τραπεζών της ευρω-περιφέρειας είναι μεταξύ των μεγάλων χαμένων του «Μαύρου Ιανουαρίου» των διεθνών αγορών, με τις πιέσεις ειδικά στους πιο αδύναμους «κρικους» (όπως της ιστορικής Monte dei Paschi di Siena που είδε τη μετοχή να κατρακυλά κατά 57% την περασμένη εβδομάδα) να αγγίζουν τα όρια του κραχ...

Ιταλία
Τα σύννεφα πάνω από τον κλάδο άρχισαν να πυκνώνουν επικίνδυνα στα τέλη Νοεμβρίου, όταν η ιταλική κυβέρνηση και η Κεντρική Τράπεζα της Ιταλίας απέτρεψαν τη χρεοκοπία τεσσάρων μικρών τραπεζών (Banca Marche, Banca Etruria, CariChieti και CariFe), αντλώντας 3,6 δισ. ευρώ από το ιταλικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας.

Πλην όμως, στο πλαίσιο της εφαρμογής των νέων κανόνων για τα bail-in, «κουρεύτηκαν» όχι μόνο 30.000 μέτοχοι, αλλά και 10.000 μικρεπενδυτές που είχαν αγοράσει ομόλογα μειωμένης εξασφάλισης των εν λόγω τραπεζών συνολικού ύψους 329 εκατομμυρίων ευρώ χωρίς να γνωρίζουν ότι αναλάμβαναν μεγάλο ρίσκο.
Οι χειρισμοί των ιταλικών αρχών προκάλεσαν θύελλα αντιδράσεων, ιδιαίτερα μετά την αυτοκτονία ενός συνταξιούχου που έχασε όλες του τις αποταμιεύσεις.

Πορτογαλία-Novo Banco
Ένα άλλο «μέτωπο» άνοιξε στην Πορτογαλία η αιφνιδιστική απόφαση της Κεντρικής Τράπεζας (στις 29 Δεκεβρίου) να κλείσει το κεφαλαιακό κενό του 1,4 δισεκατομμυρίου ευρώ που είχαν αναδείξει τα τελευταία stress tests της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στην Novo Banco μεταφέροντας πέντε ομολογιακές εκδόσεις της (σε σύνολο 82) στην «κακή τράπεζα» BES. Η κίνηση αυτή είχε ως αποτέλεσμα να κουρευτούν κατά 80% οι κύριοι (senior) ομολογιούχοι που είχαν τοποθετηθεί στις εκδόσεις αυτές, στην πλειονότητά τους ξένα θεσμικά χαρτοφυλάκια. Και προκάλεσε σοκ στους επενδυτές που υποστήριξαν ότι η Λισαβόνα παραβίσε τη θεμελιώδη αρχή της ίσης μεταχείρισης όλων των ομολογιούχων της ίδιας βαθμίδας, αφού «κουρεύτηκαν» ορισμένοι μόνο τίτλοι από μια δεξαμενή ομοειδών ομολόγων, με αδιαφανή κριτήρια επιλογής.

Προβληματισμός
Οι αποστάσεις που κράτησε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, υπογραμμίζοντας ότι ούτε ζήτησε, ούτε ενέκρινε το bail-in των senior ομολογιούχων και ότι η Κεντρική Τράπεζα της Πορτογαλίας έδρασε στα όρια της εθνικής δικαιοδοσίας ενέτεινε ακόμα περισσότερο τον προβληματισμό για την εφαρμογή της ευρωπαϊκής οδηγίας.

Ξένοι οίκοι όπως η Fitch και η Moody’s αναδεικνύουν τους κινδύνους που αναδεικνύει η ανομοιόμορφη εφαρμογή των κανόνων και η προοπτική αυθαίρετων διακρίσεων μεταξύ εγχώριων και ξένων επενδυτών, ή μεταξύ ιδιωτών και θεσμικών επενδυτών.

«Βλέπουμε τα γκολπόστ να μετακινούνται κατά περίπτωση, με αδιαφανή τρόπο», σχολιάζει ο ο Τιμ Σκιτ, στέλεχος της International Capital Markets Association.

Η απόφαση της Κεντρικής Τράπεζας τις Πορτογαλίας να «κουρέψει» κύριους ομολογιούχους της Novo Banco προκάλεσε σοκ στους επενδυτές
Μια φαινομενικά αθώα ανακοίνωση της ΕΚΤ ότι σύστησε task force για τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και ζήτησε από συγκεκριμένες τράπεζες πρόσθετα στοιχεία επανέφερε με ένταση στο προσκήνιο την ωρολογιακή βόμβα των «κόκκινων δανείων»

Το «αυτογκόλ» του SSM

Σε αυτή τη χρονική συγκυρία, που οι μετοχές και τα ομόλογα των ευρωπαϊκών τραπεζών ήδη δέχονταν ισχυρές πιέσεις, στο πλαίσιο της γενικότερης τάσης αποστροφής του κινδύνου, ήρθε η πρωτοβουλία της ΕΚΤ για τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια που «στοχοποίησε» συγκεκριμένες ιταλικές τράπεζες που έγιναν αποδέκτης του αιτήματος για πρόσθετα στοιχεία (Monte dei Paschi, Unicredit, Banco Popolare, Banca Carige, κ.λπ.) και ήγειρε φόβους ότι η εποπτική αρχή ίσως απαιτήσει αργότερα απομειώσεις της αξίας των δανείων, δημιουργώντας νέες κεφαλαιακές τρύπες που δύσκολα θα έκλειναν στο τρέχον περιβάλλον.

H ανακοίνωση της ΕΚΤ για μια «συνήθη εποπτική πρωτοβουλία» αποτέλεσε καταλύτη για καταιγισμό ρευστοποιήσεων, με ορατό το ενδεχόμενο να πυροδοτηθεί κρίση εμπιστοσύνης στο ούτως ή άλλως εύθραυστο τραπεζικό σύστημα της χώρας. «Εάν συμβεί ένα σοβαρό επεισόδιο bail-in φέτος, η Ιταλία είναι η χώρα που συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες», λέει ο Αλμπέρτο Γκάλο, αναλυτής της Royal Bank of Scotland. Εξ ου και ο αγώνας δρόμου της κυβέρνησης Ρέντσι να επιτύχει συμφωνία με τις Βρυξέλλες για τη δημιουργία κρατικής «Bad Bank» για τη διαχείριση των «κόκκινων δανείων», ώστε να αποκλιμακωθούν οι πιέσεις.

Οι ελπίδες για εξεύρεση συμβιβαστικής λύσης άμεσα, αλλά και η διαβεβαίωση του Ντράγκι ότι «το τραπεζικό σύστημα της Ευρωζώνης είναι εύρωστο» (φωτογραφίζοντας τους ιταλικούς ομίλους), σε συνδυασμό με τς υποσχέσεις για περαιτέρω χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής στην Ευρωζώνη συνέβαλαν προσωρινά στη σταθεροποίηση του κλίματος. Ως πότε, όμως;