Το μικρόβιο της δαιμονοποίησης

Στην πόλωση και στα τραύματά της προστίθεται, δυστυχώς, και το σύνδρομο της δαιμονοποίησης. Τούτο δεν είναι κάτι συγκυριακό.



Δεν αφορά μόνο το πρόσφατο περιστατικό της μετατροπής του ΔΝΤ σε «εχθρό», με ακραίες δηλώσεις και σκιερές διαδρομές. Και μάλιστα σε ώρες πολύ κρίσιμες. Η τάση της δαιμονοποίησης διαφόρων εσωτερικών και εξωτερικών στόχων από το πολιτικό-κομματικό προσωπικό αποτελεί στρέβλωση με μακρά ιστορία. Είναι τμήμα μιας ολόκληρης κουλτούρας. Αυτή διαιωνίζεται παρά το σημαντικότατο κόστος, που έχει για τη χώρα.

Η κατασκευή «εχθρών» και η δαιμονοποίησή τους γεννιέται μέσα από φαινόμενα ακραίας πόλωσης. Όσο πιο ακραία είναι η πόλωση, τόσο εντείνονται τα φαινόμενα δαιμονοποίησης. Φυσικά, το πολιτικό σύστημα τραυματίζεται, καθώς όλες οι πλευρές αλληλοδαιμονοποιούνται. Ενώ προστίθενται και «εξωτερικοί εχθροί», που, εν τέλει, υπονομεύουν τη συγκρότηση μιας ψύχραιμης εξωτερικής πολιτικής. Επίσης, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι τις δαιμονοποιήσεις στη χώρα μας δεν τις γεννούν συγκεκριμένες ιδεολογίες. Όλες οι παρατάξεις είναι περισσότερο ή λιγότερο ένοχες. Καθώς και συγκεκριμένες ηγεσίες από όλους τους χώρους.

Η πρόσφατη ιστορία του τόπου βρίθει παραδειγμάτων. Μετά τον εμφύλιο, ένας ολόκληρος πολιτικός χώρος δαιμονοποιήθηκε και έγινε στόχος σκληρών διώξεων. Ήταν ο χώρος της Αριστεράς. Ο κρατικός μηχανισμός υπήρξε όχημα των διώξεων αυτών. Η δημοκρατία έγινε λειψή. Μπήκαν επίσης οι βάσεις για παρακρατικούς μηχανισμούς, που δρούσαν με τις ευλογίες ή την ανοχή του κράτους. Ειδικά στα κέντρα ισχύος. Έτσι φθάσαμε στο πραξικόπημα του 1967 και στη στρατιωτική δικτατορία, με επίκληση του «κομμουνιστικού κινδύνου». Επρόκειτο για πολιτική καταστροφή.

Με την αποκατάσταση της Δημοκρατίας υπήρξαν ομαλότερες συνθήκες. Δυστυχώς όμως, η ανερχόμενη πολιτική δύναμη, που εμφανίστηκε ως «αντιδεξιό» ρεύμα, δόμησε το δικό της αφήγημα δαιμονοποίησης. Ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ δεν ήταν μόνο χαρισματικός. Ήταν ταυτόχρονα ένας συγκρουσιακός λαϊκιστής, που γύριζε με κάποιους συνεργάτες του το ρολόι σε προδικτατορικούς διχασμούς. Στις εκλογές του 1985 είχαμε ακραία φαινόμενα δαιμονοποίησης πολιτικών ανταγωνιστών, όπως τον τότε αρχηγό της ΝΔ. Μπορεί αργότερα το εκκρεμές πόλωση - δαιμονοποίηση κάπως να μείωσε την ορμή του. Όμως, η πόλωση διατηρήθηκε ως κυρίαρχο φαινόμενο. Έτσι, όταν ξέσπασε η οικονομική κρίση, η κουλτούρα συναίνεσης ήταν απούσα. Οι πάντες στο πολιτικό σκηνικό ήθελαν να αλληλοσπαραχθούν! Δεν χρειαζόταν παρά το πάτημα της σκανδάλης.

Στις εκλογές του Ιανουαρίου του 2015 είχαμε από τον ακραίο αρχηγό της ΝΔ ένα κρεσέντο δαιμονοποίησης των ανταγωνιστών του. Ήταν κάτι πρωτόγνωρο. Βεβαίως, είχε προηγηθεί η σύγκρουση μνημονιακών και αντιμνημονιακών, με τους δεύτερους να δαιμονοποιούν τους πρώτους. Μεταξύ των πρωταγωνιστών ήταν και ο νυν πρωθυπουργός. Ειδικά πάντως στις εκλογές του Ιανουαρίου, ο τότε αρχηγός της ΝΔ ξέφυγε από κάθε όριο. Είχαμε αποστροφές όπως «εδώ δεν θα γίνει Σιοβέτ, δεν θα γίνει κομμουνισμός». Υπήρξε άκρατη κινδυνολογία ότι δήθεν «θα κατεβούν οι εικόνες». Τονίστηκε επίσης πως τη χώρα υπερασπίστηκαν με όπλα «οι παππούδες μας», από τους εσωτερικούς εχθρούς!

Οι δαιμονοποιήσεις είναι διαδρομές υστερικών και πολιτικά αδυνάμων. Σχετικά με το ΔΝΤ, υπάρχουν επιχειρήματα νηφάλια και συγκροτημένα για άσκηση κριτικής σε αυτό. Το έκανε προσφάτως ο Νίκος Μουζέλης στα «Νέα», επισημαίνοντας πως το πρόβλημα της πολιτικής του ΔΝΤ είναι μια «καθολικότητα», που λειτουργεί ως προκρούστεια κλίνη, με συνέπεια εκείνα που είναι αποτελεσματικά για κάποιες περιπτώσεις να αποδεικνύονται καταστροφικά για άλλες. Αντί η κυβέρνηση Τσίπρα λοιπόν να κινηθεί με συγκροτημένα επιχειρήματα, έχασε την ψυχραιμία της. Στη φθορά της αντέδρασε χωρίς μέτρο «πυροβολώντας το δικό της πόδι», όπως λένε οι Αγλλοσάξονες.

Ομως, και στο εσωτερικό πεδίο, κυβέρνηση και αντιπολίτευση συνεχίζουν την αλληλοδαιμονοποίησή τους. Δυστυχώς, ειδικά η ΝΔ, παρά τη νέα ηγεσία της, έχει χάσει πλήρως το μέτρο φαντασιωνόμενη πως έτσι δημιουργεί πολιτική δυναμική. Τελικά πάντως, η τραγωδία για τη χώρα είναι πως όλες οι πολιτικές πλευρές, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, έχουν βαθιά μέσα τους το μικρόβιο της δαιμονοποίησης. Ένα μικρόβιο που μολύνει τον τόπο.