Φοβού το φθηνό πετρέλαιο!

Οι οικονομίες της Ευρώπης χαιρέτισαν την κατάρρευση των πετρελαϊκών τιμών. Αλλά θα προκύπτουν σοβαρά προβλήματα εξωτερικής πολιτικής εάν το πετρέλαιο παραμείνει φθηνό.




Όταν οι τιμές του πετρελαίου κινούνται υψηλότερα, οι κυβερνήσεις των χωρών που εισάγουν πετρέλαιο ανησυχούν. Αλλά όταν οι τιμές υποχωρούν, υπάρχει ένας στεναγμός ανακούφισης. ΟΙ χαμηλές τιμές πετρελαίου δίνουν μια τόνωση στις ευρωπαϊκές οικονομίες, αλλά σε όρους εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας, η γειτονιά της Ευρώπης αντιμετωπίζει περισσότερη αστάθεια καθώς οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες δυσκολεύονται με την δημοσιονομική κρίση.

Μεταξύ του 2005-2014 υπήρχε μια παρατεταμένη περίοδος υψηλών πετρελαϊκών τιμών. Από το 2011 μέχρι το 2014, οι τιμές του brent διαμορφωνόταν κατά μέσο όρο στα 107 δολάρια το βαρέλι. Αλλά στα μέσα του 2014 οι τιμές έπεσαν κατακόρυφα. Η υπερπροσφορά -αύξηση της αμερικανικής παραγωγής σχιστολιθικού πετρελαίου με αμετάβλητα επίπεδα παραγωγής σε χώρες του OPEC- συνέπεσε με την μείωση της ζήτησης, ιδιαίτερα από την κινεζική οικονομία που επιβραδύνεται. Στις 6 Οκτωβρίου, το brent διαπραγματευόταν στα 52 δολάρια το βαρέλι περίπου.

Η περίοδος υψηλών πετρελαϊκών τιμών είχε αρνητικές συνέπειες. Οδήγησε σε μια μαζική μεταφορά πλούτου από τις δυτικές οικονομίες σε αυτές που παράγουν πετρέλαιο, κάτι που επηρέασε την ανάκαμψη των ευρωπαϊκών οικονομιών και γέμισε τα κρατικά ταμεία των (κυρίως) λιγότερο δημοκρατικών κρατών. Οι αμυντικές δαπάνες, η καταστολή και η διαφθορά αυξήθηκαν στη Μέση Ανατολή και στη Ρωσία. Οι υψηλές πετρελαϊκές τιμές συνέβαλαν στην αύξηση των τιμών των τροφίμων, ασκώντας περαιτέρω πίεση στις αναδυόμενες οικονομίες όπως η Αίγυπτος, που εξαρτώνται από τις εισαγωγές. Αυτός ήταν ένας από τους παράγοντες που οδήγησαν στην εξέγερση της Αραβικής Άνοιξης το 2011.

Τώρα, οι εξελίξεις τόσο στην προσφορά όσο και στη ζήτηση, είναι πιθανό να πιέσουν τις τιμές για κάποιο διάστημα, πιθανώς μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Οι αγορές είναι δυσοίωνες για τις προοπτικές στα επόμενα χρόνια: τα παράγωγα πετρελαίου για τις αρχές του 2020, αυτή τη στιγμή διαπραγματεύονται σε λιγότερο από 60 δολάρια. Επομένως, είναι η τρέχουσα μείωση των τιμών καλό πράγμα; Δυστυχώς, μια παρατεταμένη περίοδο χαμηλών πετρελαϊκών τιμών, θα δημιουργήσει τα δικά της προβλήματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας. Οι χαμηλές πετρελαϊκές τιμές πλήττουν τα κέρδη των χωρών εξαγωγής πετρελαίου. ΤΟ ΔΝΤ αναμένει ότι τα κέρδη από τις εξαγωγές για τα κράτη του Κόλπου φέτος θα μειωθούν κατά 287 δισ. δολάρια εξαιτίας της κατάρρευσης της τιμής. Από το 2011 οι κυβερνήσεις στη Μέση Ανατολή έχουν αυξήσει τις κοινωνικές δαπάνες για να κρατούν τους λαούς τους ευτυχισμένους στον απόηχο των εξεγέρσεων της Αραβικής Άνοιξης. Μπορεί τώρα να δυσκολεύονται να διατηρήσουν αυτές τις δαπάνες.

Σε πολλές χώρες που εξάγουν πετρέλαιο, αυτοί που ελέγχουν τον πετρελαϊκό πλούτο, ελέγχουν το μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας. Εάν τα προσδοκώμενα πετρελαϊκά έσοδα μειωθούν σε χώρες όπου εθνικές, φυλετικές ή θρησκευτικές κοινότητες συναγωνίζονται για πολιτική επιρροή -όπως σε πολλές χώρες στη Μέση Ανατολή- αυτό μπορεί να γίνει ένα κοκτέιλ αστάθειας και σύγκρουσης. Ο κίνδυνος της κοινωνικής αναταραχής μπορεί να οδηγήσει τις κυβερνήσεις να αυξήσουν την καταστολή, με αποτέλεσμα να υπάρξουν παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τρομοκρατία και μεταναστευτικές πιέσεις.

Οι πετρελαϊκές τιμές που δεν είναι ούτε πολύ υψηλές ούτε πολύ χαμηλές, είναι καλές από την άποψη της εξωτερικής πολιτικής. Αλλά λόγω του ότι η πετρελαϊκή αγορά τείνει να υπερβάλλει και στις δύο περιπτώσεις, μια «χρυσή μέση? τιμή θα παραμείνει απατηλή. Για την ώρα, η Ευρώπη θα πρέπει να είναι έτοιμη για το ότι η γειτονιά της θα παραμείνει ταραχώδης όσο κυβερνά το φθηνό πετρέλαιο.